Монголын хамгийн том зэсийн уурхайг ажиллуулдаг "Оюу Толгой" ХХК пүрэв гарагт мэдэгдэл хийж, сүүлийн хоёр долоо хоногт Хятад руу гаргадаг зэсийн баяжмалын экспорт нь хилийн боомт дахь хязгаарлалтаас болж 70 орчим хувиар буурсныг мэдээллээ. Энэ нь уул уурхайгаас ихээхэн хамааралтай Монголын эдийн засагт бодит орлогын алдагдал үүсгэж болзошгүй ноцтой дохио болж байна.
Компанийн мэдээлснээр баяжмал ачсан машины цуваа ердийн үед өдөрт 13–15 удаа хил нэвтэрдэг байсан бол одоо 3–4 болж буурчээ. Хязгаарлалт нь Монголын Гашуунсухайт боомттой залгаа Хятадын Ганцмод боомтоор нэвтрэх тээврийн хэрэгслүүдэд хамаарч байгаа аж. Экспортын энэ бууралт нь хэвийн нөхцөлтэй харьцуулахад ойролцоогоор 300 сая ам.долларын орлого тасарсан дүн бөгөөд саатал энэ хэвээрээ оны эцэс хүртэл үргэлжилбэл алдагдаж болзошгүй экспортын орлого 1.2 тэрбум ам.долларт хүрч болзошгүйг компани анхааруулсан байна.
Монголын хилийн албаныхны тайлбарласнаар удаашрал нь Хятадын Ганцмод боомтод хийгдэж байгаа дэд бүтэц, технологийн шинэчлэлийн ажилтай холбоотой. Тодруулбал, Хятадын тал өнгөрсөн наймдугаар сард хил нэвтрэх ачааны машины жолооч нарт зориулсан нүүр таних системийг тээврийн хэрэгсэл дотор суурилуулж эхэлсэн бөгөөд уг системийн суурилуулалт, засвар үйлчилгээний ажил боомтын нэвтрүүлэх чадварт нөлөөлж байгаа аж.
Хугацааны хувьд ч тодорхойгүй байдал үргэлжилж байна. Монголын Засгийн газрын мэдээлснээр Улаанбаатар дахь Хятадын Элчин сайдын яамнаас уг ажил анх есдүгээр сарын сүүлчээр дуусах ёстой байсан ч арванхоёрдугаар сарын эцэс хүртэл үргэлжилж болзошгүйг мэдэгдсэн байна. Өөрөөр хэлбэл, экспортын саатал дахин хоёр сар үргэлжлэх эрсдэл бодитоор яригдаж байгаа юм.
Засгийн газар энэ асуудалд анхаарч эхэлсэн байна. Сангийн сайд Мэндсайханы Загджав Засгийн газрын хуралдааны үеэр зарим сайд нарт боомт дээр очиж ажиллан, Хятадын талтай уулзах үүрэг чиглэл өгөгдсөнийг хэлжээ. Харин Зам, тээврийн сайд Б.Дэлгэрсайхан Монголын талын бүх тээврийн чиглэл нээлттэй байгаа бөгөөд хязгаарлалтын цаана улс төрийн шалтгаан байгаа талаар Засгийн газар мэдээлэл аваагүй гэж мэдэгдсэн байна. Хятадын Өвөр Монголын талын албаныхан AP агентлагийн факсаар илгээсэн асуултуудад одоогоор хариулаагүй байна.
Саатал зөвхөн зэсээр хязгаарлагдахгүй байна. Гашуунсухайтаар гардаг нүүрсний экспорт ч мөн буурч, хил нэвтрэх тээврийн хэрэгслийн тоо өдөрт 1,300 орчим байснаа 1,000 гаруй болж багассаныг хилийн албаныхан мэдээлжээ. Нүүрс болон зэсийн баяжмал нь өнгөрсөн онд Монголын нийт барааны экспортын 82.3 хувийг эзэлж, нийт экспортын 89.4 хувь нь Хятад руу чиглэсэн байсан гэдгийг харвал нэг боомтын саатал улсын экспортын орлогыг бүхэлд нь доргиож чадах эмзэг байдал харагдаж байна.
Нөгөө талаас зэсийн салбарын жин улам нэмэгдэж байгаа үе таарч байна. 2026 оны эхний есөн сард Монгол Улсын зэсийн баяжмалын экспорт 2 сая тоннд хүрсэн гэсэн мэдээлэл байгаа бөгөөд уул уурхай нь улсын дотоодын нийт бүтээгдэхүүний дөрөвний нэг орчимыг бүрдүүлдэг. Тиймээс цаашид боомтын шинэчлэлийн ажил хэзээ дуусах, сайд нарын газар дээрх уулзалт үр дүн өгөх эсэх, мөн алдагдсан орлогыг нөхөх ямар гарц байгаа нь ирэх өдрүүдийн гол асуулт хэвээр үлдэж байна.
Та юу гэж бодож байна — экспортын 89 хувь нь нэг улсаас, гол орлого нь нэг боомтоос хамааралтай байгаа нь өөрөө эрсдэл биш гэж үү, эсвэл энэ удаагийн саатал түр зуурын техникийн асуудал уу?
Эх сурвалж: AP / "Оюу Толгой" ХХК
