Азийн хөгжлийн банк (АХБ) Монгол Улсын энэ оны инфляцын төлөвийг эрс муутгалаа. Тус банк 2026 оны инфляцын таамгаа өмнөх 7.8 хувиас 10.7 хувь болгон бараг гурван нэгж хувиар өсгөж, 2027 оныхыг 6.8 хувиас 8.3 хувь болгон нэмэгдүүлжээ. Өөрөөр хэлбэл олон улсын санхүүгийн байгууллага үнийн өсөлт энэ онд ч, ирэх онд ч өмнө нь төсөөлж байснаас хамаагүй өндөр байхыг албан ёсоор хүлээн зөвшөөрч байна.
АХБ өсөлтийн шалтгааныг мах, шатахуун болон үйлчилгээний үнийн өсөлт гэж нэрлэжээ. Ялангуяа дизель түлшний үнэ гуравдугаар сараас зургаадугаар сарын хооронд 34.9 хувиар өссөн нь тээвэр, хүнс, бараа бүтээгдэхүүний өртгийг бүхэлд нь дээш нь түлхсэн байна. Шатахуун бол Монголын хувьд импортоос бүрэн хамааралтай, үнэ нь өсөх бүрд нь бусад бүх үнэд дамждаг «эхлэлийн» бараа гэдгийг энэ тоо дахин сануулж байна.
Сонирхолтой нь, АХБ инфляцын таамгаа муутгасан ч эдийн засгийн өсөлтийн таамгаа 5.7 хувьд хэвээр үлдээжээ. Монголын эдийн засаг 2026 оны эхний хагаст өмнөх оны мөн үеэс 7.7 хувиар өссөн бөгөөд тэр өсөлтийн 60 хувийг ганц уул уурхайн салбар бүрдүүлсэн байна. Гэвч өсөлтийн «чанар» асуулт дагуулж байна: мөн хугацаанд хөрөнгө оруулалт 14.5 хувиар буурч, өрхийн хэрэглээ дөнгөж 1.3 хувиар өссөн нь олборлолтын өсөлт иргэдийн өдөр тутмын амьдралд тэр хэрээр мэдрэгдэхгүй байгаагийн шинж гэж тус банк үзэж байна.
Инфляц өрхийн ширээн дээр хэрхэн бууж буйг махны үнийн судалгаа хамгийн тод харуулж байна. Inside Mongolia-гийн тооцоогоор, 2024 оны эхээр монгол хүн сарын цалингаараа 100 кг үхрийн мах авч чаддаг байсан бол өнөөдөр тэр цалингаар дөнгөж 68 кг мах авч байна. 2024 оны нэгдүгээр улирлаас хойш ястай махгүй үхрийн махны үнэ 94.6 хувиар буюу бараг хоёр дахин өссөн бол дундаж сарын цалин 32.5 хувиар өсөж 3 сая төгрөгт, дундаж (медиан) цалин 45.7 хувиар өсөж 2.6 сая төгрөгт хүрчээ. Өөрөөр хэлбэл махны үнэ дундаж цалингаас бараг гурав дахин хурдан өссөн байна.
Энэ зөрүү 2026 онд улам хурцджээ. 2025 оны эцэс хүртэл махны үнэ болон цалингийн өсөлт ойролцоо явж байсан бол энэ оны эхний хагаст үхрийн мах дахин 54 хувиар өсөхөд цалин дөнгөж 6 хувиар нэмэгдсэн байна. Цалин нэмэгдсэн нэртэй ч худалдан авах чадвар нь буурсан гэдэг мэдрэмж олон өрхөд бодитой байгаагийн учир нь энд байна.
Европын сэргээн босголт, хөгжлийн банк (EBRD) ч өсөлтийн дүр зургийг ижилхэн зурж байна. Тус банкны сүүлийн тайланд Төв Ази, Монголын өсөлт эхний хагаст 5.9 хувьтай бат бөх байсан, Монголын өсөлт 7.7 хувьд хүрэхэд нүүрсний үйлдвэрлэл 52.4 хувиар, зэсийн гарц 20 хувиар өсөж, Оюу толгойн үйлдвэрлэл нэмэгдсэн нь голлон нөлөөлсөн гэжээ. EBRD Монголын эдийн засаг 2026 онд 6.3 хувиар, 2027 онд 5.5 хувиар өснө гэж таамаглаж байгаа ч эрсдэлийн жагсаалтад Хятадын эрэлт сулрах, Оросоос авдаг шатахууны хамаарал болон нийлүүлэлтийн тасалдал, дэлхийн эрчим хүчний үнийн өсөлтийг онцгойлон нэрлэсэн байна.
АХБ цаашдын эрсдэлийг ч тодорхой анхааруулжээ. Тус банк уул уурхайн өсөлт саарахыг хүлээхийн зэрэгцээ тэлсэн 2027 оны төсөв нь инфляцын дарамтыг улам нэмэгдүүлж болзошгүй гэж үзэж байна. Мөн Оросын газрын тос боловсруулах хүчин чадал буурснаас үүдсэн шатахууны нийлүүлэлтийн тасалдал үргэлжилбэл Монголын инфляц хоёр оронтой тоонд удаан хугацаанд гацаж, өсөлт өөрөө ч суларч болзошгүйг сануулжээ.
Эцэст нь асуудал тоон дээр биш, өрхийн төсөв дээр шийдэгдэнэ. Инфляц 10 гаруй хувьтай байхад цалин, тэтгэврийн нэмэгдэл үнийн өсөлтийг гүйцэхгүй бол «өсөлт» гэдэг үг иргэдийн хувьд хийсвэр статистик хэвээр үлдэнэ. АХБ болон EBRD-гийн дараагийн шалгуур нь шатахууны нийлүүлэлт тогтворжих эсэх, төсвийн сахилга бат, мөн мах, хүнсний үнийг өсгөж буй дотоодын нийлүүлэлтийн асуудал хэрхэн шийдэгдэх явдал юм.
Та юу гэж бодож байна — инфляц 10.7 хувьд хүрэх таамагтай энэ үед цалин, тэтгэврийг үнийн өсөлттэй уялдуулан нэмэх нь зөв үү, эсвэл эхлээд шатахуун, махны үнийг тогтворжуулах нь зөв үү?
Эх сурвалж: Азийн хөгжлийн банк (Bloomberg TV Mongolia, BCM NewsWire); Inside Mongolia; Европын сэргээн босголт, хөгжлийн банк
