АНУ-ын Калифорни мужид явагдсан санал хураалтаар тэрбумтнуудын хөрөнгөнд татвар ногдуулах санаачилга бүтэлгүйтлээ гэж Америкийн хэвлэлүүд даваа гарагт урьдчилан мэдээлсэн байна. «Prop 40» гэж нэрлэгдсэн энэ арга хэмжээ батлагдсан бол муж 100 тэрбум орчим долларын орлого олж, түүний дийлэнхийг эрүүл мэндийн хөтөлбөрүүдэд зарцуулах байв.
Санаачилгын цаад шалтгаан нь өнгөрсөн жил Ерөнхийлөгч Доналд Трампын «One Big Beautiful Bill» хуулиар баячууд болон том корпорацуудад голлон чиглэсэн татварын хөнгөлөлт үзүүлж, түүнийгээ нөхөх гэж холбооны санхүүжилтийг танасан явдал байлаа. Дэвшилтэт үзэлтнүүд, тэдний дотор сенатор Берни Сандерс тэргүүтэй улстөрчид тэрбумтнуудын татварыг тэгшитгэлийн шийдэл, улс даяар хэрэглэх загвар хэмээн сурталчилж байв.
Анхаарал татах нь, татвар нь цалин, орлогод биш, хувьцаа, бонд болон бизнесийн хөрөнгөнд ногдох байжээ. Сонгогчдын бүртгэлээр ардчилагчид бүгд найрамдахчуудаас бараг хоёр дахин олон байдаг мужид ч энэ санал олонхийн дэмжлэг авч чадсангүй. Ижил сонгуулиар Ардчилсан нам Конгрессын хоёр танхимд хоёуланд нь үнэмлэхүй олонх болсон атал тэрбумтнуудын татвар нь тусдаа унасан нь дүнгийн хамгийн сонирхолтой зөрүү болоод байна.
Уналтын нэг гол шалтгаан нь намын дотоод хуваагдал байлаа. Калифорнийн захирагч, 2028 оны Ерөнхийлөгчийн сонгуульд Ардчилсан намаас нэр дэвших магадлалтайд тооцогддог Гэвин Ньюсом санаачилгыг эсэргүүцэж, энэ нь өндөр технологийн бизнес эрхлэгчдэд таагүй уур амьсгал үүсгэж, урт хугацаандаа мужид сөргөөр нөлөөлнө гэж мэдэгдсэн юм. Түүний байр суурийн дараа анхны дэмжлэг аажмаар суларсан гэж ажиглагчид тэмдэглэж байна.
Эсэргүүцэгчдийн гол аргумент нь энгийн: татвар ногдвол хэт баячууд мужаас гарч, орлогын татвараа ч, ажлын байр бий болгодог бизнесээ ч аваад явна; гарааны бизнесүүд ч Калифорнид байгуулагдахаасаа татгалзана. Үйлдвэрчний эвлэлүүд ч энэ асуудлаар хоёр хуваагдсан бөгөөд сурталчилгааны санхүүжилт асар их байв: Google-ийн хамтран үүсгэн байгуулагч Сергей Брин болон өөр дор хаяж 11 тэрбумтан «Building a Better California» хороонд нийт 269 сая доллар хандивлаж, уг байгууллага Prop 40-ын эсрэг сурталчилгаанд 300 гаруй сая доллар зарцуулжээ. Зар сурталчилгаагаар энэ татварыг «бүх калифорничуудыг татвардах эхлэл», тэтгэврийн хуримтлалд нь заналхийлэл гэж дүрсэлсэн нь шатахууны үнэ өсч, амьжиргаа хүндэрсэн энэ үед сонгогчдод хүрсэн бололтой.
Гэсэн ч маргаан үүгээр дуусахгүй нь тодорхой байна. Сенатын Санхүүгийн хорооны даргаар орох гэж буй Рон Уайден арваннэгдүгээр сарын 4-ний мэдэгдэлдээ тэрбумтнуудад татвар ногдуулах нь Ардчилсан намын гол зорилт хэвээр байхыг зарлаж, «хороо тэрбумтнуудыг шударга хувиа төлүүлдэг болгох, татвараас зайлсхийдэг хүмүүст хариуцлага тооцох ажлаа хоёр дахин эрчимжүүлнэ» гэжээ.
Энэ мэтгэлцээн зөвхөн Америкийнх биш. Баялгийн тэгш бус байдал, «баячууд шударга хувиа төлж байна уу» гэсэн асуулт улс орон бүрд, түүний дотор Монголд ч байнга тавигддаг. Калифорнийн жишээ нэг зүйлийг харуулж байна: асуулт нь зөвхөн татварын хэмжээнд биш, хөрөнгө оруулагчид, бизнес эрхлэгчид шилжин явах эрсдэлийг хэрхэн тооцоход оршдог.
Та алийг нь дэмжих вэ: Монголд ч мөн хэт баячуудад хөрөнгийн нэмэлт татвар ногдуулах нь зөв үү, эсвэл бизнесээ аваад явах эрсдэл нь түүнээсээ их үү?
Эх сурвалж: Reuters, 2026.11.10
