Их Монгол Улс байгуулагдсаны 820 жилийн ой, Их Эзэн Чингис хааны мэндэлсний 864 жилийн ой тохиож буй Монгол бахархлын өдөр өнөөдөр Төрийн ордны «Их Хуралдай» танхимд Улсын Их Хурлын хүндэтгэлийн хуралдаан боллоо. Хуралдаан 10:00 цагт эхэлж, Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүх, Ерөнхий сайд Н.Учрал, үе үеийн парламентын удирдлагууд, «Чингис хаан» одонт шагналтууд болон дипломат төлөөлөгчид оролцсон байна.
Хуралдааны төгсгөлд УИХ-ын дарга С.Бямбацогт чуулганы арваннэгдүгээр сарын 6-ны нэгдсэн хуралдаанаар баталсан «Их Эзэн Чингис хааны төрт ёсны өв уламжлалыг дээдлэн мөнхжүүлэх тухай» тогтоолын эцсийн найруулгыг уншиж танилцууллаа. Тогтоол өнөөдрөөс хэрэгжиж эхэлж байгаа бөгөөд түүний хамгийн их анхаарал татах заалт нь нэр, хөрөг ашиглалтын тухай юм.
Тогтоолоор Их Эзэн Чингис хааны нэр төр, эш хөрөг, гэрэгэ, «Монголын нууц товчоо» болон Их Монгол Улсын бэлгэдэлд хамаарах зүйлсийг ашиглах асуудлыг журамлах, мөн түүний эш хөргийг согтууруулах ундаа болон тамхины сав, баглаа боодолд аливаа хэлбэрээр ашиглахыг хориглох тухай хуулийн төсөл боловсруулж УИХ-д өргөн мэдүүлэхийг Засгийн газарт даалгажээ. Өөрөөр хэлбэл, хориг одоохондоо хууль болоогүй — эхлээд Засгийн газар төслийг бичиж, парламент хэлэлцэн баталсны дараа хүчин төгөлдөр болно.
Тогтоол үүгээр хязгаарлагдахгүй. Чингис хааны нэрээр нэрлэгдсэн бараа бүтээгдэхүүний онцгой албан татварын тодорхой хувиар санхүүжих тусгай сан байгуулж, уг сангаас түүний нэр төр, үйл хэрэг болон Их Монгол Улсын түүхийг хамгаалах, сурталчлах ажлыг санхүүжүүлэх санал боловсруулахыг мөн даалгасан байна. Мөн Монголын түүх, төрт ёсны өвтэй холбоотой ном, судалгааны бүтээл, кино, урлаг соёлын арга хэмжээний орлогыг татвараас чөлөөлөх тухай хуулийн төсөл өргөн барих үүрэг ч тогтоолд оржээ.
Түүнчлэн Их Монгол Улсын түүхэнд хамаарах дурсгалт газруудыг шинээр олж тогтоох, хамгаалах, нөхөн сэргээх, гадаадын улс орнуудад хадгалагдаж буй бичмэл эх сурвалжийг олж, эх хувь буюу хуулбарыг нь эх орондоо авчрах, судалгааны эргэлтэд оруулах ажлыг эрчимжүүлэхийг Засгийн газарт үүрэг болгосон байна.
УИХ-ын дарга С.Бямбацогт үгэндээ 126 гишүүнтэй болсон парламент нь «ард түмний засаглах индэр» байх ёстойг онцолж, найман зууны өмнө монголчууд Их Хуралдайдаа төрийн чухал асуудлаа хэлэлцдэг байсан уламжлал өнөөгийн парламентын ардчиллын үндэс болохыг тэмдэглэв. Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүх 2005 онд НҮБ-ын Ерөнхий Ассамблейгаас монголчуудын хүн төрөлхтний түүхэнд оруулсан хувь нэмрийг үнэлсэн тогтоол гаргасныг сануулж, Чингис хаан бол монгол үндэстний тусгаар тогтнол, оюун санааны эх ундарга гэж онцолсон байна.
Энэ санал олон нийтийн дунд хоёр янзын байр суурь дагуулж байна. Нэг тал нь үндэсний эзэн хааныхаа хөргийг архи, тамхины саван дээр тавих нь хүндэтгэлгүй хэрэг бөгөөд эртнээс журамлах ёстой байсан гэж үзэж байгаа бол, нөгөө тал нь түүний нэр, дүрсийг олон жил хэрэглэж ирсэн дотоодын үйлдвэрлэгчдэд сав баглаагаа солих зардал, брэндийн асуудал үүсгэж болзошгүйг, мөн журам хэт хатуу бол аялал жуулчлал, бэлэг дурсгалын бүтээгдэхүүнд ч нөлөөлж магадгүйг сануулж байна. Хуулийн төсөлд яг ямар хүрээ, ямар хугацаатай шилжилт орох нь одоогоор тодорхойгүй бөгөөд энэ нь хэлэлцүүлгийн гол сэдэв болох төлөвтэй.
Та юу гэж бодож байна: Чингис хааны хөргийг архи, тамхин дээр тавихыг хориглох нь зөв үү, эсвэл үйлдвэрлэгчдийн брэндийг хэт хязгаарласан шийдвэр болох уу?
Эх сурвалж: УИХ / МҮОНРТ, Mand.mn, News.mn, 2026.11.10
