АНУ-ын хөрөнгийн зах зээл пүрэв гарагт сүүлийн жил гаруйн хугацаанд байгаагүй огцом уналтад орлоо. Технологийн Nasdaq индекс 5.5 хувиар унасан нь 2025 оны дөрөвдүгээр сарын «Чөлөөлөх өдөр»-ийн уналтаас хойших хамгийн гүн нэг өдрийн бууралт болсон бол S&P 500 индекс 4.4 хувь, Dow Jones 3.4 хувиар тус тус буурчээ. Reuters-ийн тооцоогоор Wall Street нэг арилжааны өдөрт ойролцоогоор 3.2 их наяд ам.долларын зах зээлийн үнэлгээгээ алдсан байна.
Салбараар нь харвал хохирол бүр ч хүнд байв. S&P 500-ийн 11 салбар бүгд унаж, технологийн салбар 7.3 хувиар тэргүүлэн буурсан бол Филадельфийн чипний индекс 12 хувиар унаж, түүхэн дэх хоёр дахь том уналтаа бүртгэлээ. SanDisk-ийн хувьцаа 22 хувиар, Micron, AMD, Marvell компаниудын хувьцаа тус бүр 17 орчим хувиар, зах зээлийн «од» Nvidia хүртэл 9 хувиар буурсан байна. Ингэснээр Nasdaq аравдугаар сарын 6-нд тогтоосон дээд амжилтаасаа 14 хүртэл хувиар ухарч, албан ёсоор «засвар» (correction)-ын бүсэд орлоо.
Шууд шалтгаан нь улс төр байв. Мягмар гарагийн завсрын сонгуульд Ардчилсан нам Конгрессын хоёр танхимыг авсан бөгөөд ялсан нэр дэвшигчдийн олонх нь кампанит ажилдаа дата төвийн шинэ барилгыг түр зогсоох (мораторий) асуудлыг гол сэдэв болгосон байжээ. Түүнчлэн орон даяар дата төвийн бүтээн байгуулалтыг хязгаарлах олон арван санал асуулгын санаачилга дэмжигдсэн нь хөрөнгө оруулагчдыг хиймэл оюуны аварга хөрөнгө оруулалтын (capex) тэсрэлт удааширна гэж болгоомжлуулсан байна. Үүн дээр Qualcomm, ARM компаниудын сул тайлан, үнэлгээний хэт өсөлт, өрөөр санхүүжсэн хөрөнгө оруулалтын өгөөжийн эргэлзээ нэмэгджээ.
Уналт Америк тивд зогссонгүй. Азийн зах зээлд Солонгосын KOSPI индекс долоо хоногтоо 10 гаруй хувиар буурч, Тайванийн хувьцаанууд ч хүчтэй унасан бол Европын индексүүд баасан гарагийн нээлтээр буурах төлөвтэй байв. AI-ийн нийлүүлэлтийн гинжин хэлхээн дэх металл хүртэл цохилтод өртөж, Лондогийн биржид цагаан тугалганы үнэ тонн нь 50,000 ам.доллараас дээш байснаа долоо хоногийн дотор найман сарын доод түвшин болох 45,360 ам.доллар хүртэл унажээ — гэтэл бодит зах зээл дээрх цагаан тугалганы нийлүүлэлт яг одоо хамгийн хомс байгаа нь хоорондын зөрүүг тод харуулж байна.
Эдийн засгийн үр дагавар нь ч яригдаж эхэллээ. Худалдаачдын санаа зовнил инфляцаас өсөлт рүү шилжиж, Европын Төв банк арванхоёрдугаар сард хүү өсгөх магадлалын үнэлгээ өнгөрсөн долоо хоногийн 75 хувиас 60 хувь болж буурсан байна. Олон улсын валютын сангийн тооцоогоор, хиймэл оюуны хөрөнгө оруулалт огцом агшвал дэлхийн ДНБ 2028 он гэхэд 1.1 хувиар буурч болзошгүй юм — энэ нь AI тэсрэлт дэлхийн өсөлтийн гол хөдөлгүүр болсны нөгөө тал билээ.
Гэхдээ шинжээчид дүгнэлт хийхдээ яарахгүй байхыг анхааруулж байна. Энэ нь хэт халсан зах зээлийн эрүүл засвар уу, эсвэл өсөлтийг удаашруулах гүн уналтын эхлэл үү гэдгийг одоогоор хэлэхэд эрт гэж тэд үзэж байна. 50 Park Investments-ийн гүйцэтгэх захирал Адам Сарханы хэлснээр чипний индекс 52 долоо хоногийн дээд түвшнээсээ 31 орчим хувиар унасан нь «AI хувьцаанууд бараг хэний ч ярихгүй байгаа далд уналтад хэдийнэ орсон»-ыг харуулж байна. Нөгөө талд, дата төвүүдийн эсрэг олон нийтийн дарамт — цахилгаан сүлжээ, усны хэрэглээ, хөршийн эсэргүүцэл — нь сонгуулиас өмнө ч өсөж байсан бодит чиг хандлага юм.
Монголын хувьд энэ үйл явдал хол мэт сонсогдож болох ч дэлхийн эрсдэл нэмэгдэх нь алт, зэс зэрэг түүхий эдийн үнэ, долларын ханшаар дамжин манай зах зээлд нөлөөлдөг. Түүнчлэн дата төвийн байршлын төлөөх дэлхийн өрсөлдөөнд Монгол шиг сэргээгдэх эрчим хүчний нөөцтэй улсад боломж ч, цахилгаан сүлжээний сорилт ч хамт ирдгийг энэ маргаан харуулж байна.
Та юу гэж бодож байна: энэ уналт хиймэл оюуны хөөс хагарч байгаагийн эхлэл үү, эсвэл зүгээр л хэт өссөн зах зээлийн түр засвар уу?
Эх сурвалж: Reuters
